“Mama, het is te veel.” Wat overprikkeling bij je 6- tot 9-jarige je eigenlijk vertelt

Het schooljaar is net gestart. Nieuwe klas, nieuwe juf of meester, nieuwe klasgenootjes, een volle speelplaats, turnles met galmende zalen, misschien muziekles erbij. Voor veel kinderen is dat spannend en leuk. Maar sommige kinderen komen ’s avonds thuis en vallen letterlijk om. ze zijn moe, prikkelbaar, soms in tranen om iets kleins.

Als ouder herken je dat gevoel misschien: je kind zegt niet altijd met zoveel woorden “ik ben overprikkeld”, maar het gedrag spreekt boekdelen.

Hoe overprikkeling er in het echt uitziet

Overprikkeling bij kinderen tussen 6 en 9 jaar toont zich zelden als “ik heb te veel prikkels binnengekregen”. Vaker herken je het aan:

• De naschoolse instorting. Op school houdt je kind zich prima staande, maar zodra het bij jou is (in de auto, aan de schoolpoort, thuis) volgt een huilbui, boosheid of totale terugtrekking. Dit wordt ook wel “after-school restraint collapse” genoemd: je kind heeft de hele dag zijn best gedaan om zich te beheersen, en bij jou mag het eindelijk loslaten.
• Een volle klas of speelplaats die te veel wordt. Niet elk kind vindt 25 klasgenootjes, stoelen die schuiven, en een constant geroezemoes even makkelijk te verwerken. Sommige kinderen worden er onrustig of afwezig van, andere juist prikkelbaar of agressief.
• Muziek- of turnles die anders uitpakt dan verwacht. Een kind dat de handen tegen de oren houdt bij een luide speaker, dat weigert mee te doen aan een liedje met veel stemmen door elkaar, of dat na de turnles helemaal “op” is terwijl klasgenoten nog willen doorspelen.
• Overgevoeligheid voor geluid in het algemeen. De stofzuiger, een blaffende hond, een verjaardagsfeestje met veel lawaai, het geroezemoes in de eetzaal. Dit zijn dingen die de meeste kinderen negeren, maar ze kunnen voor een overprikkeld kind overweldigend zijn.
• Moeite met overgangen. Van speeltijd naar les, van thuis naar school, van de ene activiteit naar de andere. Elke overgang vraagt extra verwerking, en dat kost energie.
• Lichamelijke signalen. Buikpijn zonder duidelijke oorzaak, hoofdpijn tegen het einde van de dag, moeite met inslapen omdat het hoofd “niet stil wil worden”.
• Extra behoefte aan controle of terugtrekking. Sommige kinderen zoeken juist een hoekje op, willen niet praten, of reageren fel als er nog iets bij komt (“nog één ding en ik ontplof”).

Geen van deze signalen op zich is verontrustend want elk kind heeft weleens een mindere dag. Het wordt de moeite waard om extra aandacht te geven wanneer het patroon zich herhaalt, wanneer het steeds dezelfde soort situaties zijn (geluid, drukte, veel prikkels tegelijk), en wanneer het je kind duidelijk hindert in zijn dagelijks functioneren.

Waarom dit niet “aanstellerij” is

Prikkelverwerking is het proces waarbij de hersenen binnenkomende informatie (geluid, licht, aanraking, beweging) filteren, ordenen en er betekenis aan geven. Bij de meeste kinderen gebeurt dat grotendeels automatisch. Bij sommige kinderen kost dat proces merkbaar meer energie, waardoor ze sneller “vol” raken. Vaak “voelen” deze kinderen de geluiden ook meer dan anderen.

Dat kan allerlei achtergronden hebben: temperament, vermoeidheid, een drukke thuissituatie, een leerstoornis, of (bij een deel van de kinderen) een gevoeligheid in de manier waarop het gehoor en het zenuwstelsel geluid verwerken. Dat laatste is precies waar auditory brain stimulation zich op richt. Daarover hieronder meer.

Wat je als ouder wél kan doen

• Bouw bewust rustmomenten in, vooral net na school. Geef je kind de ruimte om even niets te moeten voordat het weer “aan” moet.
• Benoem wat je ziet, zonder oordeel: “Ik zie dat het een drukke dag was.” Dat helpt een kind woorden te vinden voor wat het voelt.
• Kijk naar patronen, niet naar één moment. Een dagboekje van een paar weken (wanneer gaat het mis, wat ging eraan vooraf) geeft vaak meer inzicht dan je denkt.
• Praat met de leerkracht. Zij zien je kind in een andere context en merken soms dingen op die jij thuis niet ziet, of omgekeerd.
• Overweeg professioneel advies wanneer overprikkeling het dagelijks functioneren, de vriendschappen of het leren duidelijk in de weg zit.

Auditory Brain Stimulation

Bij aanhoudende overprikkeling (zeker rond geluid) komen ouders soms in aanraking met Auditory Brain Stimulation (ABS), ook bekend als de Tomatis-methode of luistertherapie. Het is goed om te weten wat dit precies inhoudt, en wat wel en niet vaststaat.

De methode werd ontwikkeld door de Franse KNO-arts Alfred Tomatis en gaat ervan uit dat luisteren een actieve vaardigheid is die getraind kan worden. Via speciaal gefilterde muziek of stem aangeboden via koptelefoon én via botgeleiding (een vibrator op de schedel), worden het gehoor- en zenuwstelsel gestimuleerd. Voorafgaand vindt een zintuigelijke verwerkingstest plaats om een individueel programma op te stellen. Deze therapie kan bijdragen aan betere concentratie, taalontwikkeling en emotionele balans bij kinderen met leer-, gedrags- of communicatieproblemen.

Het belangrijkste

Een overprikkeld kind is geen kind dat “moeilijk doet”. Het is een kind wiens systeem op dat moment even niet meer aankan wat er binnenkomt. Jouw rust, herkenning en geduld zijn vaak het beste startpunt. Als je merkt dat het echt vastloopt, is het geen zwakte om er professionele hulp bij te halen. Er zijn goede, laagdrempelige stappen mogelijk, en je hoeft dit niet alleen uit te zoeken.